Mɔgɔ minnu bɛ fɛnw san, olu bɛɛ b’a fɛ ka sigida saniyalen sɔrɔ ani ka so kɔnɔ sigida lafiyalen sɔrɔ. Nka, nɔgɔbɔlan ɲuman sugandili bɛ se ka mɔgɔ hakili ɲagami tuma caman na. Nɔgɔbɔlan caman minnu bɛ sugu la, olu b’a fɔ ko u bɛ se ka kɛ kɔmposi ye, u bɛ se ka tiɲɛ, walima u bɛ se ka kɛ fɛn wɛrɛ ye. Tiɲɛ na, u bɛ baara kɛ cogoya wɛrɛw la. O la, tiɲɛni dɔgɔyali kunba bɛ sugandili ɲumanw kɛli la ani ka ɲɛnamaya kɛcogo sabatilen dɛmɛ.
Nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka kɛ kɔmpo ye, olu ye mun ye?
Nɔgɔbɔrɛ minnu bɛ se ka tiɲɛ, olu bɛ tiɲɛ ka kɛ fɛnɲɛnamaw ye, ka laban ka wuli ka kɛ ji ye, gazi ɲuman ani biyomase. Nɔgɔbɔrɛ minnu bɛ se ka kɛ kɔmpo ye, olu dilannen don kosɛbɛ ni ɲɔmugu ye, asidi polilaksitiki (PLA), walima jiriw la, nka u bɛ se ka toli dɔrɔn ni kɔmposi kɛcogo bɛnnen don. Kɔmpoti kɛtuma na, funteni, oksizɛni ani ji ka kan ka bɛn ɲɔgɔn ma.
Dumunifɛnw bɛ se ka bila nɔgɔbɔlanw kɔnɔ minnu bɛ se ka kɛ kɔmpo ye. U bɛ dɛmɛ ka kasaw dɔgɔya ani ka dugukolo kɛnɛya sabati u kɛtɔ ka tolen jugu si to yen. Nka, u tɛ se ka tiɲɛ binkɛnɛw kɔnɔ. Ka fara o kan, fiɲɛ tɛ don binkɛnɛw na, wa u funteni ka dɔgɔn, o b’a to nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka kɛ kɔmpo ye, olu tɛ se ka toli o sigida sugu la.
Ka fara o kan, dugu caman tɛ ni izini bɔgɔlanw ye. O la, nɔgɔw bɔli bɛ to gɛlɛya ye yɔrɔ fanba la. Hali ni nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka kɛ kɔmpo ye, olu jatera fɛɛrɛ ɲuman ye, u bɛ fɛɛrɛ bɛnnenw de wajibiya walasa u baara ka nɔgɔn.
Nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka tiɲɛ ni fɛnɲɛnamaw ye, olu ye mun ye?
Nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka tiɲɛ ni fɛnɲɛnamaw ye, olu bɛ tiɲɛ joona ka tɛmɛ plastiki foroko kɔrɔw kan. Fɛnɲɛnama misɛnniw bɛ se ka nɔgɔbɔlanw toli, nka ni sigida cogoya bɛnnen don dɔrɔn. Nɔgɔbɔlanw bɛ toli funteni, yeelen ani oksizɛni nɔfɛ.
Nka, nɔgɔbɔlan caman minnu bɛ se ka tiɲɛ ni fɛnɲɛnamaw ye, fɛn dɔw bɛ fara u kan. O faralifɛnw dilannen don walasa ka nɔgɔbɔlanw tiɲɛ. O fɛn misɛnninw bɛ se ka to yen san caman kɔnɔ. O la, a bɛ se ka kɛ ko nɔgɔbɔlan tɛ segin pewu sigida la. O b’a to nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka tiɲɛ, olu ka sigida baarakɛcogo bɛ dɔgɔya ka tɛmɛ a tun bɛ fɔ cogo min na.
Ka fara o kan, nɔgɔbɔrɛ minnu bɛ se ka tiɲɛ, olu fana tɛ toli binkɛnɛw kɔnɔ. Yeelen ni oksizɛni dɛsɛ binkɛnɛw kɔnɔ, o bɛ toli kɛcogo sumaya. O la, a ka c’a la, nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka tiɲɛ, olu nɔ laban tɛ danfara bɔ ni plastiki foroko gansanw ta ye.
Nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛw ye, olu ye mun ye?
Nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛw ye, olu dilannen don ni fɛnw ye i n’a fɔ poliyetilɛni min ka ca (HDPE) walima poliyetilɛni min ka dɔgɔn (LDPE). Segin-ka-bɔnye bɛ se ka kɛ ni segin-ka-bɔnye kɛcogo bɛnnen ye. O nɔgɔbɔlanw bɛ se ka dɔ bɔ plastiki kuraw tali la ani ka dɛmɛ don ka nɔgɔbɔlan lamininen dɔ dilan.
Nka, o kun ye min bɛ nɔgɔbɔlan kɔnɔ. Ni nɔgɔbɔlan nɔgɔlen don, a tɛ se ka ci ka taa a kɛ fɛn wɛrɛ ye. Nɔgɔbɔlanw man ɲi ka dumuni tobilenw ni jimafɛnw mara. Nɔgɔ saniyalenw ni jalenw ka fisa ka segin u cogo kɔrɔ la.
Plastiki bɔrɔw bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛw ye, u barika ka bon, wa u bɛ mɛn, o b’a to u bɛnnen don baara ma so kɔnɔ ani jagokɛyɔrɔw la. Ni an y’a suma ni fɛnw ye minnu bɛ se ka kɛ kɔmpo ye ani minnu bɛ se ka tiɲɛ, plastiki bɔrɔw dilanni bɛ fanga dɔgɔya, o la, gazi bɔlenw bɛ dɔgɔya.
Sugandili jumɛn de bɛ sigida lakana kosɛbɛ?
Sugandili min bɛ sigida lakana kosɛbɛ, o bɛ bɔ nɔgɔw filicogo la. Fɛɛrɛ kelen-kelen bɛɛ faamuyali nafa ka bon walisa ka sugandili ɲuman kɛ.
Aw bɛ baara kɛ ni nɔgɔbɔlanw ye minnu bɛ se ka kɛ kɔmposi ye walasa ka dumuni bɔgɔlanw pake.
Ni kɔmposi kɛyɔrɔw bɛ aw ka dugu kɔnɔ, nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka kɛ kɔmpo ye, olu de ye fɛɛrɛ ɲuman ye. U bɛ se ka fara ɲɔgɔn kan ni fɛnɲɛnamaw ye ani ka dugukolo cogoya ɲɛ. Nka, u ma bɛn binkɛnɛw filiyɔrɔw ma. O la, nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka kɛ kɔmpo ye, olu ka kan ka sugandi dɔrɔn ni kɔmposi ka kan ka kɛ.
Aw bɛ baara kɛ ni nɔgɔbɔlanw ye minnu bɛ se ka tiɲɛ ni fɛnɲɛnamaw ye
Nɔgɔbɔrɛ minnu bɛ se ka tiɲɛ ni fɛnɲɛnamaw ye, olu bɛ dɛmɛ ka nɔgɔw dɔgɔya foroba yɔrɔw la. Nka, u tɛ se ka plastiki tiɲɛni gɛlɛya kuntaalajan{1}} ɲɛnabɔ. U bɛ tiɲɛ nɔgɔya la ka kɛ fɛn misɛnninw ye, o la, nafa caman tɛ sigida la.
Nɔgɔbɔrɛ minnu bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛw ye, olu bɛ nafa lase sigida ma ani nafa minnu bɛ se ka kɛ.
Nɔgɔbɔrɛ minnu bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛw ye, olu bɛ dɛmɛ don plastiki kura labɛnni na ani ka sɔrɔko lamininen sabati. Dugu fanba bɛ ni porogaramuw ye minnu bɛ kɛ ka fɛnw lasegin u cogo kɔrɔ la. O la, nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛw ye, olu bɛ se ka kɛ fura ye min bɛ se ka kɛ kosɛbɛ, wa a tɛ sigida tiɲɛ.
Ka fara o kan, o nɔgɔbɔlanw bɛ se ka nɔgɔ caman minɛ k’a sɔrɔ u ma kari. U ka fɛn dilanni taabolo fana bɛ fanga-mara ka tɛmɛ. U bɛ sugandi dɔ di min ka nɔgɔn, min teliyalen don, min baara ka nɔgɔn-, ani min tɛ sigida lakana.
Fɛn minnu ka kan ka jateminɛ sani i ka desizɔn ta
Sigida nɔgɔbɔcogo
Aw ka dugu ka nɔgɔko kɛcogo de bɛna aw ka fanga dantigɛ. Kɔnɔw dilanni bɛ kɛ ni nɔgɔbɔlanw ye minnu bɛ se ka kɛ kɔmposi ye. Segin-ka-bɔnye bɛ kɛ ni nɔgɔbɔlanw ye minnu bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛw ye. Ni o sigida ninnu tɛ, i ka latigɛw tɛ foyi ɲɛ.
Nɔgɔ suguya
Nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka kɛ kɔmpo ye, olu bɛnnen don dumunikɛyɔrɔ nɔgɔw ma. Nɔgɔ jalenw bɛ fili ka ɲɛ ni nɔgɔbɔlanw ye minnu bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛw ye. Nɔgɔ minnu bɛ se ka jeni, olu bɛ nɔgɔbɔlanw de wajibiya minnu ka bon.
Sigida laminiko ɲuman
Ni aw mago bɛ tiɲɛni teliya la, aw bɛ se ka baara kɛ ni nɔgɔbɔlanw ye minnu bɛ se ka kɛ kɔmpo ye. Nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛw ye, olu de ye fura ɲuman ye walasa ka dɔ bɔ plastiki bɔli la.
I ka kɛ hakilitigi ye, i kana kɛ mɔgɔ ye min bɛ tugu fɛnw kɔ minnu bɛ taa ɲɛ fiyentɔya la.
Kunnafonidila bɛ ɲagami nɔgɔya la jago kumasenw fɛ. Nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka tiɲɛ ni fɛnɲɛnamaw ye, olu ka di mɔgɔw ye kosɛbɛ bawo u mankan tɛ sigida lakana. Nka, nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka tiɲɛ, n’a sɔrɔ olu tɛna na ni nafa ye sigida la tiɲɛ na. Nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka kɛ kɔmpo ye, olu bɛ se ka baara kɛ dɔrɔn ni kɔmposi kɛcogo bɛnnen don. Du fanba fɛ, nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛw ye, olu ye fura ye min bɛ se ka kɛ.
O la, fɛɛrɛ wɛrɛ min bɛ sabati kosɛbɛ, o bɛ bɔ i ka nɔgɔw filicogo la. Aw bɛ nɔgɔbɔlanw sugandi tuma bɛɛ minnu bɛ bɛn aw ka sigida nɔgɔbɔcogo ma. Ani fana, aw ye seereyaw kunnafoniw lajɛ minnu bɛ sɛbɛnfura kan. Sugandili kɛcogo ɲumanw bɛ dɛmɛ ka dɔ bɔ tiɲɛni na ani ka nafolo sɔrɔlenw lakana waati jan kɔnɔ.
A laban na, nɔgɔbɔlan minnu bɛ se ka segin ka kɛ fɛn wɛrɛw ye, olu de ye fɛɛrɛ ye min bɛ se ka fɔ ka ɲɛ, baarakɛlaw bolo walasa ka sigida nafa sɔrɔ. U bɛnnen don dugubaw kɔnɔ nɔgɔko ɲɛnabɔcogo ma, wa u bɛ dɛmɛ fana ka sɛnɛfɛnw bɔli lamini na.
YINLING ye sannikɛbɔrɔ plastiki dilanni ɲɛmɔgɔ ye Sinuwa jamana na, a bɛ to ka nɔgɔbɔrɛw di jagokɛlaw ni denbayaw ma minnu ka ɲi kosɛbɛ, minnu bɛ se ka da u kan, ani minnu tɛ sigida lakana diɲɛ fan bɛɛ.
